Trong kỷ nguyên của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp. Nếu trước đây, đổi mới chủ yếu gắn với công nghệ hoặc sản phẩm, thì ngày nay, phạm vi của đổi mới đã mở rộng sang toàn bộ hệ thống quản trị – từ tổ chức, quy trình đến chiến lược marketing và quản lý nguồn nhân lực.
Theo cách tiếp cận của OECD, đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp được cấu thành bởi bốn trụ cột chính: đổi mới sản phẩm, đổi mới quy trình, đổi mới marketing và đổi mới tổ chức. Mỗi trụ cột phản ánh một chiều cạnh khác nhau trong hoạt động doanh nghiệp, nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là gia tăng giá trị, nâng cao hiệu quả và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia và hội nhập sâu rộng, đổi mới sáng tạo càng trở nên cấp thiết, đặc biệt trong những lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn, công nghệ cao và thời gian đầu tư dài như hạ tầng giao thông. Là doanh nghiệp tiên phong trong triển khai các dự án giao thông theo hình thức đối tác công – tư (PPP), Tập đoàn Đèo Cả đã ghi dấu ấn qua hàng loạt công trình trọng điểm như hầm Đèo Cả, Cù Mông, Hải Vân 2. Thành công này không chỉ đến từ năng lực thi công mà còn từ những đổi mới trong mô hình quản lý và vận hành doanh nghiệp.
Trong những năm gần đây, Đèo Cả đã chủ động ứng dụng công nghệ số vào quản lý dự án, từng bước hoàn thiện mô hình quản trị tập đoàn và đa dạng hóa nguồn vốn thông qua xã hội hóa đầu tư. Đồng thời, doanh nghiệp cũng tích cực đề xuất các cơ chế chia sẻ rủi ro với Nhà nước – một bước đi mang tính chiến lược trong bối cảnh các dự án BOT, PPP còn nhiều biến động.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, hoạt động đổi mới sáng tạo tại doanh nghiệp vẫn tồn tại những hạn chế nhất định, đặc biệt trong lĩnh vực marketing và tổ chức, khi chịu tác động mạnh từ môi trường thể chế và kinh tế vĩ mô. Dựa trên khảo sát 193 cán bộ, nhân viên và phân tích hồi quy đa biến, nghiên cứu đã làm rõ bức tranh toàn diện về thực trạng đổi mới sáng tạo trong quản lý tại Tập đoàn Đèo Cả.
Kết quả cho thấy, đổi mới sản phẩm, quy trình và tổ chức đều đạt tỷ lệ đánh giá tích cực cao, lần lượt ở mức trên 80%. Điều này phản ánh sự chủ động của doanh nghiệp trong cải tiến kỹ thuật, tối ưu vận hành và hoàn thiện cấu trúc quản lý. Ngược lại, đổi mới marketing chỉ đạt khoảng 36,3% mức độ đồng thuận, cho thấy đây vẫn là “mắt xích yếu” trong chuỗi giá trị đổi mới.
Phân tích sâu hơn cho thấy, nguồn lực tài chính và vai trò lãnh đạo là hai yếu tố có tác động mạnh nhất đến đổi mới sản phẩm. Trong khi đó, đổi mới quy trình chịu ảnh hưởng đồng thời từ ba yếu tố: tài chính, lãnh đạo và chất lượng nguồn nhân lực. Điều này cho thấy các hoạt động đổi mới mang tính kỹ thuật và vận hành phụ thuộc chủ yếu vào năng lực nội tại của doanh nghiệp.
Ngược lại, đối với đổi mới marketing và tổ chức, các yếu tố nội tại gần như không có ý nghĩa thống kê rõ ràng. Thay vào đó, chính sách pháp lý và môi trường kinh tế vĩ mô lại đóng vai trò chi phối, thậm chí tạo ra những rào cản đáng kể. Đây chính là điểm nghẽn khiến doanh nghiệp khó phát huy hết tiềm năng đổi mới trong các lĩnh vực “mềm”.
Một trong những kết luận quan trọng của nghiên cứu là sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm yếu tố tác động đến đổi mới sáng tạo. Các nguồn lực nội tại – bao gồm tài chính, lãnh đạo và nhân lực – đóng vai trò quyết định đối với các hoạt động đổi mới cốt lõi như sản phẩm và quy trình. Đây là những lĩnh vực mà doanh nghiệp có thể chủ động kiểm soát và đầu tư.
Trong khi đó, các yếu tố ngoại cảnh như thể chế pháp lý, môi trường kinh tế và áp lực cạnh tranh lại có ảnh hưởng mạnh hơn đến các hoạt động đổi mới mang tính chiến lược và dài hạn như marketing và tổ chức. Sự thiếu ổn định của chính sách, cùng với những ràng buộc trong cơ chế PPP, đã làm giảm tính linh hoạt của doanh nghiệp trong việc xây dựng thương hiệu và tái cấu trúc tổ chức.
Điều này đặt ra một yêu cầu kép: doanh nghiệp không chỉ cần nâng cao năng lực nội tại mà còn phải tăng cường khả năng thích ứng với môi trường thể chế – một yếu tố ngày càng quan trọng trong nền kinh tế hội nhập. Từ những kết quả nghiên cứu, một loạt giải pháp mang tính chiến lược đã được đề xuất nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong quản lý doanh nghiệp tại Tập đoàn Đèo Cả.
Trước hết, doanh nghiệp cần chuyển từ mô hình quản lý tập trung sang phân quyền sáng tạo có kiểm soát. Việc trao quyền cho các ban điều hành dự án không chỉ giúp tăng tính linh hoạt mà còn khuyến khích đội ngũ kỹ sư chủ động đề xuất các giải pháp kỹ thuật phù hợp với thực tiễn. Song song đó, tối ưu hóa nguồn lực tài chính là điều kiện tiên quyết. Doanh nghiệp cần đa dạng hóa kênh huy động vốn, từ trái phiếu dự án đến quỹ đầu tư hạ tầng, nhằm đảm bảo nguồn lực dài hạn cho các hoạt động đổi mới.
Một hướng đi quan trọng khác là đẩy mạnh số hóa quy trình quản lý thông qua các hệ thống như BIM và ERP. Việc tích hợp dữ liệu không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý mà còn nâng cao hiệu quả kiểm soát chi phí và tiến độ – yếu tố sống còn trong các dự án hạ tầng. Đối với các rào cản thể chế, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc xây dựng năng lực quản trị tuân thủ và dự báo chính sách. Việc thành lập các bộ phận chuyên trách sẽ giúp doanh nghiệp thích ứng nhanh với thay đổi pháp lý, giảm thiểu rủi ro và tận dụng cơ hội từ môi trường chính sách.
Ngoài ra, đổi mới marketing cần được tái định vị theo hướng xây dựng thương hiệu dựa trên giá trị và năng lực thực thi, thay vì chỉ tập trung vào truyền thông kỹ thuật. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao hình ảnh doanh nghiệp và thu hút đối tác quốc tế. Cuối cùng, phát triển hệ sinh thái đổi mới thông qua hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ sẽ giúp Đèo Cả tiếp cận tri thức mới, đồng thời lan tỏa văn hóa đổi mới trong toàn tổ chức.
Đổi mới sáng tạo trong quản lý doanh nghiệp không chỉ là xu hướng mà đã trở thành điều kiện sống còn đối với các doanh nghiệp hạ tầng trong bối cảnh hiện nay. Trường hợp của Tập đoàn Đèo Cả cho thấy, khi các nguồn lực nội tại được phát huy đúng cách, doanh nghiệp hoàn toàn có thể tạo ra những bước đột phá trong sản phẩm và quy trình.
Tuy nhiên, để đổi mới một cách toàn diện và bền vững, cần có sự đồng hành từ môi trường thể chế. Việc tháo gỡ các rào cản pháp lý, hoàn thiện cơ chế PPP và tạo điều kiện cho doanh nghiệp thử nghiệm các mô hình mới sẽ là chìa khóa để thúc đẩy đổi mới sáng tạo không chỉ tại Đèo Cả mà còn trong toàn bộ ngành hạ tầng giao thông Việt Nam. Trong hành trình đó, đổi mới sáng tạo không chỉ là mục tiêu, mà chính là con đường để doanh nghiệp khẳng định vị thế và đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc gia.
