Trong nhiều năm qua, việc kiểm soát hàng hóa nghi vấn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại cửa khẩu vẫn chủ yếu dựa trên yêu cầu của chủ thể quyền hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Cách tiếp cận này khiến quá trình xử lý đôi khi chậm trễ, tạo kẽ hở để hàng giả, hàng nhái thâm nhập thị trường.
Với Thông tư 06/2026/TT-BTC, cơ quan Hải quan được trao quyền chủ động áp dụng biện pháp tạm dừng thông quan khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn. Điều này giúp chuyển vai trò của Hải quan từ “chờ xác nhận” sang “chủ động phòng ngừa”, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thương mại biên giới, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Lực lượng Hải quan kiểm tra hàng nhập khẩu. Ảnh: HN
Việc siết chặt kiểm soát ngay tại cửa khẩu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng phức tạp. Khi hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được ngăn chặn từ đầu vào, áp lực kiểm tra, xử lý vi phạm trên thị trường nội địa sẽ giảm đáng kể, đồng thời nâng cao tính răn đe đối với các hành vi lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu để trục lợi.
Quy định mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong việc bảo đảm tính minh bạch của hồ sơ, chứng từ, nguồn gốc xuất xứ và quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa. Trong khi đó, các doanh nghiệp tuân thủ nghiêm túc sẽ được hưởng lợi từ môi trường cạnh tranh công bằng hơn, góp phần bảo vệ thương hiệu và uy tín trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Việc trao quyền chủ động cho Hải quan Việt Nam trong kiểm soát hàng hóa nghi vấn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được đánh giá là phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại và các cam kết hội nhập quốc tế của Việt Nam. Đây cũng là tín hiệu tích cực đối với đối tác thương mại và nhà đầu tư, thể hiện quyết tâm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn và bền vững.
Từ một quy định pháp lý cụ thể, Thông tư số 06/2026/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Thông tư số 13/2015/TT-BTC và Thông tư số 13/2020/TT-BTC, vốn quy định về kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Từ đó, mở ra cách tiếp cận mới trong quản lý: chủ động phòng ngừa rủi ro, bảo vệ thị trường ngay từ cửa khẩu. Vấn đề đặt ra trong thời gian tới là tổ chức thực hiện đồng bộ, thống nhất, vừa bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước, vừa không làm gián đoạn dòng chảy hàng hóa chính đáng của doanh nghiệp.
Việc Thông tư 06/2026/TT-BTC trao quyền chủ động cho Hải quan Việt Nam trong tạm dừng thông quan hàng hóa nghi vấn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Để hạn chế rủi ro và bảo đảm dòng chảy hàng hóa thông suốt, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị trên một số phương diện sau:
Thứ nhất, rà soát hồ sơ pháp lý và quyền sở hữu trí tuệ của hàng hóa. Doanh nghiệp cần bảo đảm đầy đủ các giấy tờ chứng minh quyền sử dụng nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế hoặc quyền phân phối hợp pháp đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Đối với hàng hóa mang nhãn hiệu nước ngoài, việc có văn bản ủy quyền, hợp đồng phân phối rõ ràng là yếu tố then chốt.
Thứ hai, nâng cao tính minh bạch về nguồn gốc, xuất xứ. Hồ sơ về xuất xứ, chuỗi cung ứng, nhà sản xuất cần được chuẩn hóa, thống nhất giữa chứng từ thương mại và thực tế hàng hóa. Sự không nhất quán, dù nhỏ, cũng có thể trở thành dấu hiệu nghi vấn trong quá trình kiểm tra.
Thứ ba, khi bị tạm dừng thông quan, doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với cơ quan Hải quan: cung cấp thông tin, tài liệu theo yêu cầu, tránh tâm lý đối phó hoặc chậm trễ, gây kéo dài thời gian xử lý và phát sinh chi phí logistics.
Thứ tư, doanh nghiệp nên xây dựng quy trình kiểm soát hàng hóa trước khi xuất nhập khẩu, đặc biệt với các mặt hàng có nguy cơ cao về xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời chủ động tham vấn chuyên gia pháp lý trong các giao dịch phức tạp.
Thứ năm, trong bối cảnh siết chặt kiểm soát từ cửa khẩu, doanh nghiệp tuân thủ tốt không chỉ giảm rủi ro ách tắc thông quan, mà còn nâng cao uy tín, thương hiệu và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng chính ngạch, bền vững.
