Theo đánh giá của Cục Hải quan, quý I/2026 khép lại trong bối cảnh kinh tế thế giới diễn biến phức tạp, khó lường. Tăng trưởng toàn cầu phục hồi chậm; cạnh tranh giữa các nước lớn và xung đột địa chính trị, đặc biệt tình hình chiến sự nổ ra tại Trung Đông từ cuối tháng 2/2026, đã tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng, đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu. Chính sách thuế quan của Hoa Kỳ có nhiều biến động, phản ứng của các quốc gia không đồng nhất, khiến tiến trình đàm phán thương mại trở nên khó đoán định. Thị trường hàng hóa, tài chính, tiền tệ và kim loại quý quốc tế biến động mạnh, phản ánh mức độ rủi ro và bất ổn gia tăng.
Toàn cảnh Hội nghị (Ảnh Cục Hải quan)
Trong nước, kinh tế - xã hội cơ bản duy trì ổn định dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ. Bám sát các Nghị quyết, Chương trình hành động, Cục Hải quan đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp và đạt được những kết quả tích cực trên nhiều lĩnh vực.
Theo đó, một trong những điểm nhấn trong quý I là Công tác phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị được triển khai quyết liệt, thống nhất trong toàn Ngành. Cục Hải quan đã kiện toàn Ban Chỉ đạo, xây dựng kế hoạch năm 2026, đồng thời tiếp tục triển khai hệ thống công nghệ thông tin phục vụ mô hình Hải quan số và các nhiệm vụ thuộc Đề án 06.
Công tác Hội nhập quốc tế trong tình hình mới triển khai Nghị quyết 59-NQ/TW: Triển khai kế hoạch hợp tác và hội nhập quốc tế của Hải quan Việt Nam giai đoạn 2026 -2030, Kế hoạch triển khai các Nghị quyết của Bộ Chính trị và Chính phủ về Hội nhập quốc tế trong tình hình mới.
Song song đó, công tác hoàn thiện thể chế được đẩy mạnh với nhiều đề án trình Chính phủ và Bộ Tài chính, đồng thời tích cực lấy ý kiến các bộ, ngành, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp nhằm hoàn thiện dự thảo sửa đổi Luật Hải quan và các văn bản liên quan.
Công tác cải cách hành chính tiếp tục được chú trọng với việc tái cấu trúc thủ tục, cắt giảm quy định, duy trì đối thoại doanh nghiệp và nâng cao chất lượng phục vụ. Nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp đã được triển khai kịp thời, đặc biệt trong bối cảnh phát sinh vướng mắc từ chính sách mới.
Trước những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Nghị định 46, Cục Hải quan đã kịp thời có các Công văn hỏa tốc kiến nghị các Bộ, ngành tháo gỡ vướng mắc để thông quan hàng hoá. Bố trí lực lượng ứng trực 24/7 để thông quan ngay các lô hàng thực phẩm nhập khẩu khi có chỉ đạo của Chính phủ về việc tạm dừng Nghị định 46 để giảm thiểu thiệt hại cho người dân và doanh nghiệp, đặc biệt là hàng hóa thiết yếu.
Đồng thời, ngành Hải quan cũng kịp thời đề xuất tháo gỡ vướng mắc liên quan đến chính sách, cập nhật các quy định về thuế suất, ưu tiên xử lý thủ tục đối với hàng hóa chịu tác động từ biến động quốc tế, qua đó góp phần ổn định hoạt động xuất nhập khẩu và bảo đảm an ninh năng lượng.
Với các giải pháp cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa hải quan, tạo thuận lợi thương mại, quý I/2026, hoạt động xuất nhập khẩu cả nước có sự tăng trưởng đáng ghi nhận. Cụ thể, theo báo cáo tại Hội nghị, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa 3 tháng đạt 249,50 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó, xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1% và nhập khẩu đạt 126,57 tỷ USD, tăng 27%. Cán cân thương mại trong quý I/2026 nhập siêu 3,64 tỷ USD.
Bên cạnh tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại tiếp tục được tăng cường trong bối cảnh tình hình vi phạm diễn biến phức tạp trên nhiều tuyến.
Tàu Hải quan Việt Nam tuần tra trên biển (Ảnh Cục Hải quan)
Về công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới Cục Hải quan nhận định tiếp tục diễn biến phức tạp. Tuyến biển nổi lên hiện tượng vi phạm liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; vùng biển đông bắc, tây nam xảy ra hiện tượng vận chuyển trái phép dầu diezel và khai sai số lượng nhiên liệu dự trữ dầu DO. Tuyến đường bộ các đối tượng lợi dụng chính sách ưu đãi cho cư dân biên giới để buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa. Sự chênh lệch giữa giá vàng thế giới và trong nước tiếp tục là động cơ để các đối tượng liều lĩnh vận chuyển trái phép vàng qua đường hàng không.
Bên cạnh việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, đứng trước biến động liên tục của giá xăng dầu, Cục Hải quan đã chỉ đạo lực lượng kiểm soát sử dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ để phòng ngừa, kiểm soát, đấu tranh, ngăn chặn hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép xăng dầu trên các tuyến biên giới, đặc biệt là các cửa khẩu đường bộ, đường thủy nội địa và cảng biển.
Trước tình hình trên, Cục Hải quan đã đẩy mạnh tăng cường về công tác kiểm soát chống buôn lậu. Kết quả bắt giữ và xử lý vi phạm trong quý I/2026: từ 15/12/2025-14/3/2026, toàn ngành Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý: 4.877 vụ (tăng 1.001 vụ, tương đương 25,8% so với cùng kỳ năm 2025), trị giá hàng hoá vi phạm ước tính đạt 4.766 tỷ đồng. Cơ quan Hải quan đã khởi tố 04 vụ (tăng 04 vụ so với cùng năm 2025) và chuyển khởi tố 28 vụ (tăng 06 vụ so với cùng năm 2025). Thu nộp NSNN hơn 201,3 tỷ đồng.
Trong thời gian tới, ngành Hải quan sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng trang thiết bị, hoàn thiện hệ thống pháp lý và tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính.
Đồng thời, việc kết hợp giữa tạo thuận lợi thương mại và siết chặt quản lý sẽ tiếp tục là định hướng xuyên suốt, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo lợi ích quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
