Thị trường năng lượng thế giới thời gian qua liên tục ghi nhận những biến động mạnh. Đặc biệt, xung đột leo thang tại khu vực Trung Đông đã khiến giá dầu thô có thời điểm vượt ngưỡng 100 USD/thùng – mức cao gây áp lực lớn lên nền kinh tế toàn cầu.
Một trong những nguyên nhân chính là tình trạng gián đoạn nguồn cung khi tuyến vận chuyển chiến lược qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng. Đây là khu vực trung chuyển phần lớn dầu thô từ Trung Đông ra thế giới, nên bất kỳ biến động nào cũng kéo theo hệ lụy dây chuyền đến các nhà máy lọc dầu, đặc biệt tại châu Á.
Tại Việt Nam, giá xăng dầu tăng nhanh đã tác động trực tiếp đến chi phí vận hành của doanh nghiệp. Từ vận tải, logistics cho đến sản xuất, nuôi trồng, mọi khâu đều chịu ảnh hưởng. Nhiều doanh nghiệp, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản, rơi vào tình thế “tiến thoái lưỡng nan”: nếu tăng giá bán sẽ mất thị trường, nhưng giữ giá thì lợi nhuận bị bào mòn, thậm chí thua lỗ.
Không dừng lại ở đó, việc áp dụng mức thuế nhập khẩu lên tới 20% tại thị trường Mỹ đối với một số mặt hàng càng làm gia tăng áp lực chi phí. Khi chi phí logistics tăng do giá nhiên liệu leo thang, cộng với thuế suất cao, hàng hóa Việt Nam gặp bất lợi đáng kể về giá so với các đối thủ cạnh tranh quốc tế.
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, tác động của giá xăng dầu không chỉ dừng ở chi phí trực tiếp mà còn lan rộng đến toàn bộ chuỗi giá trị. Giá đầu vào tăng khiến giá thành sản phẩm bị đội lên, kéo theo hệ quả là giảm sức mua, giảm đơn hàng và thu hẹp quy mô sản xuất.
Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là nhóm hàng nông, thủy sản – vốn có biên lợi nhuận thấp – áp lực càng trở nên rõ rệt. Trong bối cảnh thị trường quốc tế cạnh tranh khốc liệt, chỉ cần chênh lệch chi phí vài phần trăm cũng có thể khiến doanh nghiệp mất đơn hàng.
Một số doanh nghiệp đã buộc phải cắt giảm sản lượng, điều chỉnh kế hoạch kinh doanh hoặc tìm kiếm thị trường thay thế. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, chưa thể giải quyết tận gốc bài toán chi phí.
Trước những khó khăn đó, Chính phủ và các bộ, ngành đã chủ động đưa ra nhiều giải pháp nhằm ổn định thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp.
Bộ Tài chính đã đề xuất giảm thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu xuống mức 0%. Giải pháp này nhằm đa dạng hóa nguồn cung, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận các thị trường không có Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O), qua đó giảm áp lực nguồn hàng. Dự kiến chính sách này được áp dụng đến hết ngày 30/4/2026, với mức giảm thu ngân sách khoảng hơn 1.000 tỷ đồng.
Cơ quan quản lý cho phép điều chỉnh giá xăng dầu linh hoạt hơn, không phụ thuộc cứng vào chu kỳ 7 ngày như trước. Điều này giúp giá trong nước phản ứng nhanh hơn với biến động quốc tế, hạn chế tình trạng “độ trễ” gây sốc giá.
Sau thời gian dài ít được sử dụng, Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã được kích hoạt trở lại nhằm kìm hãm đà tăng giá, góp phần giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Bên cạnh các biện pháp ngắn hạn, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần hướng đến các giải pháp căn cơ, bền vững hơn.
Việc phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống khiến nguồn cung dễ bị gián đoạn khi có biến động địa chính trị. Do đó, mở rộng thị trường nhập khẩu, tăng dự trữ chiến lược và nâng cao năng lực điều phối là yêu cầu cấp thiết.
Đẩy mạnh sử dụng xăng sinh học như E10 được xem là hướng đi phù hợp nhằm giảm phụ thuộc vào xăng khoáng. Đây không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và thực hiện cam kết giảm phát thải.
Cơ quan quản lý khuyến cáo người dân và doanh nghiệp cần theo dõi thông tin chính thức, tránh tâm lý tích trữ hoặc tăng giá tùy tiện, gây bất ổn thị trường. Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu còn nhiều bất định, việc điều hành linh hoạt và kịp thời là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến nền kinh tế.
Các giải pháp hiện nay cho thấy nỗ lực lớn của Việt Nam trong việc vừa kiểm soát giá xăng dầu, vừa hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả lâu dài, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Chỉ khi doanh nghiệp chủ động thích ứng, cùng với chính sách điều hành linh hoạt, Việt Nam mới có thể vượt qua “cơn sóng” giá năng lượng, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển bền vững.
